Is CO₂-compensatie verplicht? Wat de regels zeggen

Wat de wet zegt – en voor wie

Uw klant steltde vraag. Uw bank ook. En ergens in uw mailbox ligt wellicht al eenleveranciersvragenlijst over uw klimaatinspanningen. Maar is CO₂-compensatie nueffectief verplicht? Of is het nog altijd vrijwillig?

Het antwoordhangt af van waar u naar kijkt: de wet, uw keten of uw bankrelatie.

Wettelijk kader: het EU ETS

Voorinstallaties die onder het EU Emissions Trading System (EU ETS) vallen, bestaateen formele verplichting om emissierechten in te leveren. Dat systeem geldtonder meer voor zware industrie – staalproducenten, cementfabrieken –, groteenergiecentrales en luchtvaart binnen de EER. Zij moeten voor elke tonuitgestoten CO₂ – of bij bepaalde activiteiten elke ton CO₂-equivalent vanandere broeikasgassen – een emissierecht inleveren. Wie te weinig rechtenheeft, koopt bij. Wie te veel heeft, kan verkopen.

Het EU ETSgeldt per installatie, niet per bedrijfsgrootte. Voor verbrandingsinstallatiesligt de drempel op een totaal thermisch vermogen van 20 megawatt. Eenproductiebedrijf, een bouwonderneming of een logistiek bedrijf zit daardoorgaans ver onder – ook als het om een grote onderneming met honderdenwerknemers gaat.

De EuropeseCommissie publiceert jaarlijks de lijst van installaties die onder het EU ETSvallen. In België gaat het om een beperkt aantal grote installaties, niet om detienduizenden andere bedrijven.

Het EU ETS isniet het enige instrument dat een prijs op uitstoot zet. In Europa bestaan ookenergie- en brandstofaccijnzen, in sommige lidstaten nationale CO₂-belastingen,en er wordt een apart systeem uitgerold – het ETS2 – voor brandstoffen in ondermeer gebouwen en wegverkeer. Die instrumenten raken veel bedrijvenonrechtstreeks via hun energiefactuur, maar ook zij verplichten niemand om tecompenseren.

Grote bedrijven: rapporteren via de CSRD

Groteondernemingen krijgen daarnaast te maken met de Corporate SustainabilityReporting Directive (CSRD). Na de Omnibus I-hervorming (Richtlijn (EU)2026/470) zal die rapporteringsplicht gelden voor bedrijven met gemiddeld meerdan 1.000 werknemers tijdens het boekjaar én een netto-omzet van meer dan 450miljoen euro; beide drempels moeten samen bereikt worden. Volgens de aangepasteplanning start de plicht voor bedrijven binnen die nieuwe scope met boekjarendie op of na 1 januari 2027 beginnen, met een eerste verslag in 2028. De CSRDverplicht hen om transparant te rapporteren over hun broeikasgasuitstoot enklimaatbeleid. Compenseren is daarbij geen verplichting – maar wie compenseert,moet daar wel correct en apart van de eigen reductie over rapporteren.

Wat dan wel van toepassing is op alle andere bedrijven

Voor bedrijvenbuiten het ETS – KMO’s én grote ondernemingen – is CO₂-compensatie wettelijkvrijwillig. Maar ‘wettelijk vrijwillig’ betekent niet ‘commercieelvrijblijvend’. Dat onderscheid is cruciaal.

‍

Wanneer compensatie wél verwacht wordt – via uw keten

De druk om tecompenseren komt vandaag minder van de wetgever en meer van de markt. Driekanalen springen eruit.

Grote klanten als poortwachters

Grote klanten,bijvoorbeeld in retail en voeding, kunnen van hun leveranciers informatievragen over uitstoot en klimaatbeleid. Dat kan via leveranciersvragenlijsten,via duurzaamheidsbeoordelingen zoals EcoVadis of via de vraag naarklimaatdoelen in lijn met het Science Based Targets initiative (SBTi). Watprecies gevraagd wordt, verschilt per klant. Raadpleeg daarom deleveranciersrichtlijnen of het leveranciersportaal van uw eigen klanten.

Zulke vragengaan doorgaans over meting, reductiedoelen en rapportering, en soms ook over devraag ‘wat doet u met de CO₂ die u (nog) niet kunt reduceren?’. Wie daar geenonderbouwd antwoord op heeft, kan zwakker staan wanneer klimaatcriteriameewegen in een leveranciersevaluatie. Dat geldt voor een kleine toeleveranciernet zo goed als voor een grote producent die zelf weer aan internationaleketens levert.

Banken en investeerders die duurzaamheid inprijzen

Banken kunnenklimaat- en milieurisico’s meewegen in hun kredietbeoordeling. De achtergronddaarvan is onder meer de ECB-gids over klimaat- en milieurisico’s uit 2020, dietoezichtsverwachtingen bevat voor significante banken onder rechtstreeksECB-toezicht: zij worden verwacht klimaat- en milieurisico’s te integreren inhun strategie, governance en risicobeheer. Dat is geen verplichting totcompensatie, en compensatie leidt op zich niet automatisch tot een lagere renteof een hogere kredietlimiet. Wel helpt het als u uw uitstoot, uw reductieplanen eventuele compensatie helder kunt documenteren wanneer uw bank daarnaarvraagt. Voor grotere bedrijven komen daar investeerders en aandeelhouders bij,die klimaatprestaties steeds vaker meewegen.

Overheidsopdrachten en aanbestedingen

Steeds meerBelgische overheden en publieke instellingen voegen duurzaamheidscriteria toeaan hun aanbestedingsdocumenten. Compensatie via gecertificeerde projecten kandaar meetellen als bewijs van klimaatinspanning. Wie aan publiekeaanbestedingen deelneemt, bekijkt dit best per opdracht.

Wat telt als geldige compensatie – en wat niet

Niet elkCO₂-certificaat is gelijkwaardig. Dat is een van de meest onderschatterisico’s: bedrijven compenseren via goedkope, slecht gedocumenteerde projectenen ontdekken achteraf dat hun klant of certificeerder die credits nietaanvaardt.

Veelgebruikte kwaliteitsstandaarden

•         Gold Standard (in 2003 opgericht door WWF enandere internationale ngo’s): focust op projecten met aantoonbare sociale enecologische meerwaarde, zoals herbebossing of schone kooktoestellen inontwikkelingslanden.

•         Verra VCS (Verified Carbon Standard): eenveelgebruikte vrijwillige standaard met verificatie door onafhankelijke derdepartijen. Het actuele aantal geregistreerde projecten vindt u in het openbareVerra-register.

•         Plan Vivo: gericht op kleinschaligegemeenschapsprojecten in het Globale Zuiden.

Een CO₂-creditzonder onafhankelijke verificatie loopt een groot risico dat klanten,certificeerders of rapportagekaders het niet aanvaarden. Een pdf van eenwebsite zonder traceerbaar registratienummer is daarom een zwak bewijs.

De drie criteria van geloofwaardige compensatie

1.       Additioneel: de CO₂-reductie zou nietplaatsvinden zonder het project.

2.       Permanent: de opgeslagen of vermeden CO₂ blijftook op lange termijn geborgd.

3.       Verifieerbaar: een onafhankelijke auditorbevestigt de berekeningen.

Gold Standarden Verra houden openbare registers bij waarin u projecten terugvindt en elkcredit via het serienummer kunt natrekken. Die registratie maakt een credittraceerbaar, maar is op zich geen garantie dat het aan alle drie de criteriavoldoet. De kwaliteit hangt verder af van de standaard, de gebruiktemethodologie, het projecttype, het jaar van uitgifte (vintage) en de actueleregistratiestatus. Bij natuurprojecten zoals bossen spelen bovendien risico’szoals brand of ziekte mee voor de permanentie.

De volgorde van actie: reductie eerst,compensatie daarna

Wie compenseertzonder zelf te reduceren, loopt het risico dat klanten en certificeerders dieaanpak niet geloofwaardig vinden. En wie compensatie gebruikt om een productals klimaatneutraal voor te stellen, botst met de Europese regels tegenmisleidende milieuclaims.

Sinds 27september 2026 geldt in de hele EU de ECGT-richtlijn (Empowering Consumers forthe Green Transition, Richtlijn (EU) 2024/825). Die verbiedt in communicatienaar consumenten de claim dat een product een neutrale, verminderde ofpositieve klimaatimpact heeft als die claim gebaseerd is op compensatie vanuitstoot – ongeacht hoe goed die compensatie onderbouwd is. Een claim als‘klimaatneutraal’ op basis van compensatie valt daar dus onder. Daarnaast zijngenerieke milieuclaims zoals ‘milieuvriendelijk’, ‘groen’ of ‘eco’ verboden,tenzij de uitstekende milieuprestatie waarnaar de claim verwijst aantoonbaaris. De aparte Green Claims-richtlijn, die extra verificatieregels zou invoeren,is niet aangenomen: de Europese Commissie kondigde in november 2026 aan dat zehet voorstel binnen zes maanden wil intrekken. Greenwashing is dus vandaag aleen juridisch risico, niet alleen een reputatierisico.

De goedevolgorde ziet er altijd zo uit:

Stap 1 –Meet: Bereken uw CO₂-voetafdruk minstens voor scope 1 (directe emissies) enscope 2 (aangekochte energie). Wie verder gaat, voegt relevante scope3-emissies toe, zoals zakenreizen, woon-werkverkeer en transport van goederen.Bij bedrijven met uitgebreide toeleveringsketens kan scope 3 het grootste deelvan de voetafdruk uitmaken; hoe groot dat aandeel is, verschilt sterk persector en bedrijfsmodel.

Stap 2 –Reduceer: Zet een reductiepad uit met een duidelijk basisjaar, afgebakendescopes en concrete maatregelen. Hoe ambitieus en haalbaar een doel is, hangt afvan uw sector en vertrekpunt; een onderbouwd plan maakt uw aanpak welcontroleerbaar voor klanten en financiers.

Stap 3 –Compenseer: Compenseer de klimaatimpact van uw residuele emissies metcredits van een erkende standaard. Wees transparant over hoeveel u compenseerten waarom u die uitstoot (nog) niet kunt vermijden.

Stap 4 –Rapporteer: Leg alles vast in een document dat u kunt delen met klanten,banken en auditors. Geen roman: een heldere samenvatting met verifieerbarebronnen volstaat. Valt uw bedrijf onder de CSRD, dan sluit dit naadloos aan opuw duurzaamheidsverslag.

De kans voor wie nu handelt

Bedrijven diehun CO₂-voetafdruk kennen, een reductiepad hebben en transparant communicerenover eventuele compensatie, kunnen sterker staan wanneer klanten, financiers,aanbestedende overheden of sollicitanten naar hun klimaataanpak vragen. Hoegroot dat voordeel is, verschilt per sector en per situatie.

In sectorenzoals voeding, bouw, logistiek en productie gebruiken sommige bedrijven hunklimaataanpak al als verkoopargument. Een gedocumenteerde aanpak helptbijvoorbeeld om leveranciersvragenlijsten en duurzaamheidsbeoordelingen zoalsEcoVadis onderbouwd in te vullen, en om met uw bank te bespreken of duurzamefinancieringsformules voor u in aanmerking komen.

Wie nu begint,kan stap voor stap opbouwen. Wie wacht tot een klant of bank er expliciet omvraagt, moet mogelijk onder tijdsdruk inhalen.

‍